Digital Leader: ЖИ дәуіріндегі оқушының әлеуметтік белсенділігі

     Бүгінгі таңда адамзат жаңа дәуірге – Жасанды интеллект (бұдан әрі-ЖИ) дәуіріне аяқ басты. Бұл – технологияның ғана емес, адамның да санасының өзгеру кезеңі. Әлемде білім мен ақпарат бұрынғыдан да жылдам таралып, қоғамның барлық саласы цифрлық форматқа көшіп жатыр. Осындай заманда оқушы тек білім алушы емес, «цифрлық көшбасшы» – яғни ақпаратты дұрыс пайдаланып, қоғамға оң ықпал ететін тұлға болуы тиіс.

«Digital Leader дегеніміз кім?» деген сұраққа, Digital Leader – цифрлық технологияларды тиімді қолдана отырып, өз ортасына үлгі бола алатын, әлеуметтік белсенді, жауапкершілігі жоғары тұлға.

Мұндай көшбасшы:

- интернеттегі ақпаратты сыни тұрғыдан бағалайды;

- жасанды интеллект құралдарын оқу мен дамуға пайдаланады;

- өз қатарластарына пайдалы идеялар ұсынады;

- цифрлық қауіпсіздікті сақтайды және этикалық нормаларды ұстанады.

Бүгінгі таңда оқушылар ChatGPT, Google Gemini, Canva AI, ElevenLabs, Pictory сияқты құралдарды қолдана отырып:

- жобалық жұмыстарын автоматтандыра алады;

- әлеуметтік медиа арқылы өз ойларын жариялап, аудиторияға әсер ете алады;

- қоғамдық пайдалы істерге (еріктілік, экологиялық жобалар, білім тарату) онлайн қатыса алады.

Бұрын әлеуметтік белсенділік дегеніміз – мектептегі іс-шаралар мен жиналыстарға қатысу болса, енді ол:

- онлайн кампаниялар мен челлендждер ұйымдастыру;

- пайдалы контент жасау;

- интернет этикасы мен мәдениетін насихаттау түрінде көрінеді.

Digital Leader болу үшін қажет қасиеттер:

Жауапкершілік:  ақпараттың шынайылығын тексеру;

Эмпатия: онлайн ортада да адамгершілікті сақтау;

Инициатива:  жаңа идея ұсыну, пікір айту;

Цифрлық сауат:  жаңа бағдарламалар мен ЖИ құралдарын меңгеру.

Жасанды интеллект дәуірінде табысты болудың басты шарты – адами құндылықтарды технологиямен ұштастыру. Digital Leader – бұл болашақтың тұлғасы. Ол тек технологияны меңгеріп қана қоймай, оны қоғам игілігіне пайдалана алатын азамат.

          Бүгінгі талқылау – осындай тұлғаларды тәрбиелеуге бағытталған маңызды қадам.

Дөңгелек үстелде пікірталасты қызықты әрі мазмұнды өткізу үшін әр тақырып бойынша қысқаша ақпарат пен ой қозғайтын тұжырымдар. Бұл ақпараттар оқушылардың ой бөлісуіне, мұғалімнің пікірталасты жүргізуіне өте ыңғайлы.

1. Жасанды интеллект оқушының ойлау қабілетін арттыра ма, әлде төмендете ме?

Ақпарат: Жасанды интеллект оқушыға тез жауап табуға, мәтін жазуға, есеп шығаруға көмектеседі. Бірақ егер оқушы тек дайын жауапқа сүйенсе – сыни ойлау мен талдау қабілеті әлсірейді. Керісінше, ЖИ-ды дұрыс қолданған адам өз ойын нақты, логикалық жеткізе алады.

Ой бөлісуге:

Егер ChatGPT сенің орныңа эссе жазса, ол сенің қабілетің бе, әлде роботтың ба?

ЖИ – көмекші ме, әлде бәсекелес пе?

2. Digital Leader – бұл жаңа мамандық па, әлде әр оқушы меңгеруі тиіс өмірлік дағды ма?

Ақпарат: Бүгінде "цифрлық көшбасшы" тек ІТ саласының адамы емес. Ол – кез келген ортада технологияны тиімді пайдаланып, басқаларға бағыт-бағдар беретін тұлға. Мысалы: сыныптағы оқушы достарына презентация жасауды, онлайн қауіпсіздікті үйретсе – ол да Digital Leader.

Ой бөлісуге:

Әр оқушы өз ортасында Digital Leader бола ала ма?

Бұл ұғым болашақта жеке мамандыққа айналуы мүмкін бе?

3. ЖИ құралдарын сабақта пайдалану: этика мен шекара қай жерде?

Ақпарат: Мұғалімдер мен оқушылар үшін ЖИ – үлкен мүмкіндік. Бірақ ЖИ-мен жазылған жұмыс оқушының жеке еңбегін көрсетпейді. Мысалы, мәтінді толық ChatGPT арқылы жазу – этикалық тұрғыдан дұрыс емес. ЖИ-ды талдау, редакциялау, идея іздеу мақсатында қолданған жөн.

Ой бөлісуге:

Егер оқушы барлық тапсырманы ЖИ-мен орындаса, ол білім алды ма?

Мұғалім ЖИ қолдануды шектеуі керек пе, әлде үйретуі керек пе?

4. Интернеттегі әлеуметтік белсенділік – нағыз әрекет пе, әлде виртуалды белсенділік пе?

Ақпарат: Кей жастар онлайн челлендждерге қатысады, экологиялық немесе қайырымдылық идеяларын әлеуметтік желіде таратады. Бірақ тек жазбалар мен лайктар жеткілікті ме? Нағыз белсенділік іс жүзіндегі әрекет пен жауапкершілікпен өлшенеді.

Ой бөлісуге:

Онлайн белсенділік қоғамды өзгерте ала ма?

Виртуалды белсенділік пен шынайы еріктіліктің айырмашылығы неде?

5. Оқушылардың ЖИ арқылы қоғамға пайдалы болу жолдары қандай?

Ақпарат: ЖИ көмегімен оқушылар:

* волонтерлік жобаларды автоматтандыра алады;

* экологиялық деректерді талдап, шешім ұсына алады;

* ерекше балаларға арналған оқу материалдарын жасап шығара алады.

ЖИ – дұрыс мақсатта қолданылса, қоғамға пайда әкелетін құрал.

Ой бөлісуге:

Сіздер ЖИ-ды қоғам игілігі үшін қалай қолданар едіңіздер?

ЖИ көмегімен қай мәселені шешуге болады?

6. ЖИ дәуіріндегі қауіптер: жалған ақпарат, тәуелділік және деректер қауіпсіздігі. Оны қалай шешуге болады?

Ақпарат: ЖИ-мен бірге “deepfake”, “fake news” сияқты жалған ақпарат көбейді. Сонымен қатар, интернетке тәуелділік және жеке деректердің таралу қаупі артып отыр. Бұл қауіптерді шешу үшін цифрлық сауаттылық, ақпаратты тексеру мәдениеті және адами құндылыққа негізделген ойлау қажет.

Ой бөлісуге:

Сен соңғы рет фейк ақпаратқа тап болдың ба?

Өзіңді онлайн ортада қалай қорғайсың?

Пікірталас соңында әр топтан Digital Leader қағидатын (ұстанымы) жаздыруға болады.

Мысалы:

* «ЖИ – адамның орнын баспайды, оны толықтырады»

* «Цифрлық әлемде жауапкершілік – басты қасиет»

* «Нағыз көшбасшы – технологияны адам үшін пайдаланады»